ябгэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ЯБГЭ, АЛМЭСТЫ, (Абз. АЛМЭСТЫ); CADALOZ
ЯБГЭ, губжыпх/губжьрилэ, ИЛЪИПКӀ, тэмакъкӀэщӀ; HIRÇIN, KIZGIN
губжыгъэ/губжьа, губжыгъае, зэгуэпа, плъыгъэ, къэплъыгъ/къэплъа, плъыр-стыр/плъыр-пщтыр, ЯБГЭ; KIZGIN (öfkeli)
Bu sonuç kitaptaki 3 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Егъэлеяуэ губжь, хьэтыр, гущӀэгъу зыхэмылъ; пхъашэ.
руяростный, грозный, суровый
Къашыргъэпэу пщы гъур ябгэр ибг илъ сэшхуэм нытоуӀуэ. Щ. А.
2. ӀэубыдыпӀэншэ, гъэӀурыщӀэгъуей.
рунеукротимый
Ар {Налмэс} емылыдж ябгэ хъуат икӀи адрей къунанхэр къаубыду илъагъумэ, и щхьэр игъэсысырти пырхъыу щӀэпхъуэрт.— Къущхьэ СулътӀан
Kitapta geçtiği hali
ябгэ 1. яростный, грозный, суровый / Егъэлеяуэ губжь, хьэтыр, гущӀэгъу зыхэмылъ; пхъашэ. Къашыргъэпэу пщы гъур ябгэр ибг илъ сэшхуэм нытоуӀуэ. Щ. А. 2. неукротимый / ӀэубыдыпӀэншэ, гъэӀурыщӀэгъуей. * Ар {Налмэс} емылыдж ябгэ хъуат икӀи адрей къунанхэр къаубыду илъагъумэ, и щхьэр игъэсысырти пырхъыу щӀэпхъуэрт. Къу. С.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. ГущӀэгъуншэ.
Бий ябгэм ди щӀыр къыщибгынэм, Мэлищт къэнари, ар ди жагъуэт, Иджы хъуэпсэгъуэм иӀэ гъунэ?— Мэл гуартэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 50
+2 örnek
УхэкӀуэдэныр зым щымыщу ПсэзэпылъхьэпӀэ сэ сихуащ, ЛӀэныгъэм и Ӏэр къыстеӀэбэу Си псэр а ябгэм ӀэщӀэхуащ.— Зауэ жыхуаӀэм и хъыбарыр. «Вагъуэ махуэ», 92
Бгъэну унэм телъыр псынщӀэу МафӀэ ябгэм зэщӀелыпщӀэ— Тисей, 485
2. Пхъашэ.
Фызышэ макӀуэ жыпӀэнущи, цӀыхубзри сабийри зэщӀогъуагэ, хьэдагъэ макӀуэ жыпӀэнущи, гу къэс сабий бын исщ, шу ябгэ гуэрхэми я щхьэр бащлъыкъ хужькӀэ фӀэпхыкӀауэ я щӀопщыр ягъэдалъэу мэкӀий-мэгуо.— Зи лъэрыгъэпс тӀыгъа, 519
+2 örnek
Дэтхьеяуэ джанэ Ӏэщхьэр Ди шэмэджыр удзым пхолъ Ди Ӏэщ фермэм и Ӏэтащхьэу Хъыджэбз ябгэр къыткӀэлъоплъ.— Мэкъуауэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 46
Къэрал нэхъ ябгэм сэ сыкӀуамэ, ӀэмалкӀэ бзаджэм къыжьэдоху:«Фэращ дэ диӀэр нэхъ шынагъуэу!»— Шынэ нэпцӀ. «Дамыгъэ», 55
3. ӀэубыдыпӀэншэ, гъэӀурыщӀэгъуей.
ЗдэкӀуар къыхуэнэщхъыфӀащ, Ӏэджэм щагъэгугъыу къепсэлъащ, зыхуей илъэпкъым къыхуащӀэну къагъэгугъащ: улӀы пхъашэщ, уябгэщ, лӀыгъэшхуэ пхэлъщ, уэ пхуэдэращ дзэ зезышэн хуейр, жаӀэурэ щытхъупсыр кърагъэжэхати, езыри [Фэуаз] къэгумэщӀауи къыщӀэкӀынт, щӀэупщӀащ: – Сыт хуэдэ къулыкъу къысхуэвгъэфащэрэ— Лыгъэ, 309
+2 örnek
Шыщхьэмыгъуазэу си усэр И занщӀэр гъуэгуу пхелъэф, Хы толъкъун ябгэу щӀихуащи, хым къыхэщ мывэм йолъэф.— ХъыбарегъащӀэ. «Дамыгъэ», 33
Си гъащӀэ ябгэр щызухынум, Шы жэр сытесу среух.— СыкӀуэнт нэхъ псынщӀэу. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 10
Kitapta geçtiği hali
ЯБГЭ (70). плъыф. 1. (30). ГущӀэгъуншэ. Бий ябгэм ди щӀыр къыщибгынэм, Мэлищт къэнари, ар ди жагъуэт, Иджы хъуэпсэгъуэм иӀэ гъунэ? Мэл гуартэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 50. УхэкӀуэдэныр зым щымыщу ПсэзэпылъхьэпӀэ сэ сихуащ, ЛӀэныгъэм и Ӏэр къыстеӀэбэу Си псэр а ябгэм ӀэщӀэхуащ. Зауэ жыхуаӀэм и хъыбарыр. «Вагъуэ махуэ», 92. Бгъэну унэм телъыр псынщӀэу МафӀэ ябгэм зэщӀелыпщӀэ. «Тисей», 485. 2. (27). Пхъашэ. Фызышэ макӀуэ жыпӀэнущи, цӀыхубзри сабийри зэщӀогъуагэ, хьэдагъэ макӀуэ жыпӀэнущи, гу къэс сабий бын исщ, шу ябгэ гуэрхэми я щхьэр бащлъыкъ хужькӀэ фӀэпхыкӀауэ я щӀопщыр ягъэдалъэу мэкӀий-мэгуо. Зи лъэрыгъэпс тӀыгъа, 519. Дэтхьеяуэ джанэ Ӏэщхьэр Ди шэмэджыр удзым пхолъ Ди Ӏэщ фермэм и Ӏэтащхьэу Хъыджэбз ябгэр къыткӀэлъоплъ. Мэкъуауэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 46. Къэрал нэхъ ябгэм сэ сыкӀуамэ, ӀэмалкӀэ бзаджэм къыжьэдоху:«Фэращ дэ диӀэр нэхъ шынагъуэу!» Шынэ нэпцӀ. «Дамыгъэ», 55. 3. (13). ӀэубыдыпӀэншэ, гъэӀурыщӀэгъуей. ЗдэкӀуар къыхуэнэщхъыфӀащ, Ӏэджэм щагъэгугъыу къепсэлъащ, зыхуей илъэпкъым къыхуащӀэну къагъэгугъащ: улӀы пхъашэщ, уябгэщ, лӀыгъэшхуэ пхэлъщ, уэ пхуэдэращ дзэ зезышэн хуейр, жаӀэурэ щытхъупсыр кърагъэжэхати, езыри [Фэуаз] къэгумэщӀауи къыщӀэкӀынт, щӀэупщӀащ: – Сыт хуэдэ къулыкъу къысхуэвгъэфащэрэ Лыгъэ, 309. Шыщхьэмыгъуазэу си усэр И занщӀэр гъуэгуу пхелъэф, Хы толъкъун ябгэу щӀихуащи, хым къыхэщ мывэм йолъэф. ХъыбарегъащӀэ. «Дамыгъэ», 33. Си гъащӀэ ябгэр щызухынум, Шы жэр сытесу среух. СыкӀуэнт нэхъ псынщӀэу. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 10.