цы
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ЦЫ; KIL YÜN
ЦЫ, КЪАУЦ, (Абз. КЪУЦӀ), КЪАЗЫЦ; TÜY
Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Псэущхьэхэм фэр щӀихъумэу къытекӀэ щабэхэр.
рушерсть; волос
Цы Ӏув къытекӀэн.
Bu maddedeki ifadeler (19)
и цищ тхъун
{и} цыр тхъун
{Джэдум:}- Абы {Бабыху} мы си тхъэгъуэр илъэгъуамэ и цищ тхъунт.— Борыкъуей ТӀутӀэ
цы джын
рупрясть шерсть.
цы зытемынэжын (къызытемынэжын)
ручтоб ему было пусто.
Уи адэм бэуапӀэ имыгъуэтыжу и бгъэр якудэри къаутӀыпщыжащ нэмыцэу цы зытемынэжыным.— Елгъэр Кашиф
цы къытемынэн
цыр щын (хуэщын)
15 ifade daha
цы пхын
ручесать шерсть.
Цы пхын жари дыкъашэ, Дыкъэзышэри имыс, исхэр къыдэмыгугъу...
цы пщӀын
руочищать шерсть руками, отделяя грубую часть.
Мы цыр пщӀы, пхы, джыжи лъеипхъэу зэӀупщауэ сыкърегъэхьэлӀэж, - жиӀащ анэнэпӀэсым.— Адыгэ таурыхъхэр
цы удэн
рувзбивать шерсть смычком.
цы щӀэджэжын
русучить шерсть.
цым бжьэхуц хэджэн
цыри щӀэпри зэхэджэн
цым и кӀуапӀэмкӀэ телъэщӀэн (еуэн)
руугождать кому-л., гладить по шерсти кого-л.
цыр гъэпцӀэн
рувалять шерсть.
{и} цыр тхъун
русильно переживать.
{и} цыр уэн
руупасть духом; поблекнуть.
Си цыр уауэ зыстӀэщӀыжри сыгъуэлъыжащ. Жейри пӀэри сфӀэӀэфӀыжтэкъым.— Къэрмокъуэ Хьэмид
цыр хуэщын
рупоказать, где раки зимуют кому-л.
цыри щӀэпри зэхэджэн
рувсе смешать; все в одну кучу.
цыуэ къимыдзэн (къыщымыхъун)
ру1) и в ус не дуть 2) не признавать, ни во что не ставить кого-что-л. 3) не составлять труда сделать что-л.
цы вакъэ
Цей сыт хуэдэхэм къыхэщӀыкӀа фэ лъэгу зыщӀэда гъэмахуэ вакъэ.
руобувь из шерстяного сукна на кожаной подошве
Цы вакъэкӀэ унэм щӀэтын.
цы джэху
Цы Ӏуданэ хъурейуэ зэтеша.
руцы топ клубок шерсти
Джэдур цы топым ироджэгу.
Еплъ: цыджэхунэ. цы топ
цы Ӏуданэ
Цым къыхэщӀыкӀа Ӏуданэ, Ӏуданэу ухуэна цы, цы джа.
рушерстяная нить
Цы Ӏуданэ плъыжькӀэ {удым} и нэр хуэдэщ къэдыхьам.— Нало Заур
+1 örnek
Цы Ӏуданэм вы егъэлъэпэрапэ.— Псалъэжьхэр
Kitapta geçtiği hali
цы шерсть; волос / Псэущхьэхэм фэр щӀихъумэу къытекӀэ щабэхэр. Цы Ӏув къытекӀэн. И цищ тхъун = {И} цыр тхъун. * {Джэдум:}- Абы {Бабыху} мы си тхъэгъуэр илъэгъуамэ и цищ тхъунт. Б. ТӀ. Цы джын прясть шерсть. Цы зытемынэжын (къызытемынэжын) чтоб ему было пусто. * Уи адэм бэуапӀэ имыгъуэтыжу и бгъэр якудэри къаутӀыпщыжащ нэмыцэу цы зытемынэжыным. Е. К. Цы къытемынэн = цыр щын (хуэщын). Цы пхын чесать шерсть. * Цы пхын жари дыкъашэ, Дыкъэзышэри имыс, исхэр къыдэмыгугъу... Цы пщӀын очищать шерсть руками, отделяя грубую часть. * Мы цыр пщӀы, пхы, джыжи лъеипхъэу зэӀупщауэ сыкърегъэхьэлӀэж, - жиӀащ анэнэпӀэсым. Ад. таур. Цы удэн взбивать шерсть смычком. Цы щӀэджэжын сучить шерсть. Цым бжьэхуц хэджэн = цыри щӀэпри зэхэджэн. Цым и кӀуапӀэмкӀэ телъэщӀэн (еуэн) угождать кому-л., гладить по шерсти кого-л. Цыр гъэпцӀэн валять шерсть. {И} цыр тхъун сильно переживать. {И} цыр уэн упасть духом; поблекнуть. * Си цыр уауэ зыстӀэщӀыжри сыгъуэлъыжащ. Жейри пӀэри сфӀэӀэфӀыжтэкъым. Къэр. Хь. Цыр хуэщын показать, где раки зимуют кому-л. Цыри щӀэпри зэхэджэн все смешать; все в одну кучу. Цыуэ къимыдзэн (къыщымыхъун) 1) и в ус не дуть 2) не признавать, ни во что не ставить кого-что-л. 3) не составлять труда сделать что-л. цы вакъэ обувь из шерстяного сукна на кожаной подошве / Цей сыт хуэдэхэм къыхэщӀыкӀа фэ лъэгу зыщӀэда гъэмахуэ вакъэ. Цы вакъэкӀэ унэм щӀэтын. цы джэху см. цыджэхунэ. цы топ клубок шерсти / Цы Ӏуданэ хъурейуэ зэтеша. Джэдур цы топым ироджэгу. цы Ӏуданэ шерстяная нить / Цым къыхэщӀыкӀа Ӏуданэ, Ӏуданэу ухуэна цы, цы джа. * Цы Ӏуданэ плъыжькӀэ {удым} и нэр хуэдэщ къэдыхьам. Н. З. Цы Ӏуданэм вы егъэлъэпэрапэ. (погов.)
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Псэущхьэхэм я фэр щӀихъумэу къатекӀэ щабэхэр.
ДэнэкӀи цӀыхур ӀэпцӀанэлъэпцӀанэ хъуащи, цыр дыщэм нэхърэ нэхъ лъапӀэщ.— МелыӀыч, 451
+2 örnek
Мэл, бжэн къыпэщӀэхуэми, аращ – зи хьэсэ хэтам деж ехури еущий: «ДахэкӀэ угурыӀуэрэ – хъарзынэщ, угурымыӀуэрэ – мэлым я цыр щыи, узыхуей щӀы», - жеӀэри езыр губгъуэм докӀыж, щӀэщӀыр лъагэу ищӀащи, докӀуеижри зиплъыхьу тесщ, зы Ӏэщ гъавэм химыгъэхьэу, уеблэмэ къуалэбзу къетӀысэхмэ, фочкӀэ яхэуэурэ зэкӀэщӀихурт.— Хьэсэпэхъумэ, 417
ТхьэмахуищплӀы дэкӀамэ, къащэхуауэ щытар къыумыцӀыхужу нэгъуэщӀ зыгуэр мэхъу, я цыр цӀууэ икӀи жану, лъэрызехьэу.— Хъуэпсэгъуэ нур, 166
Deyimler (2)
цы къыхэхуауэ къыфӀэмыӀуэхун
Зыуи къимыдзэн.
А псалъэмакъыр зэгуэр Елдар къигъэхъеяти, Инал идакъым: – Ди жагъуэгъум зафыщӀыж щхьэкӀэ, си пыӀэм зыц къыхэхуауи къысфӀэӀуэхунукъым, - жиӀэри.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 574
цыр щын
ХуэфӀ хъун.
[Казбек Машевич:] Умытрэ [планыр], уи цыр ящынщи, абы хуэдэу къалъхуат жаӀэнщи, уэрамым удаутӀыпщхьэжынщ— Лъапсэ, 83
+2 örnek
[Фэуаз:] Иджы къалэр бийм яубыдами, ди зэранкъым, ауэ ар зыубыдам дапэщӀэхуэмэ, ди цыр ящынщи, дыхуэсакъын хуейщ— ХьэщӀэ лъапӀэ, 400
[Думэсарэ Астемыр зыхуигъазэу:] Къытеуэн дэнэ къэна [Жыраслъэн], зыкъым, тӀукъым абы зиц ищынур— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 519
Kitapta geçtiği hali
ЦЫ (51). Псэущхьэхэм я фэр щӀихъумэу къатекӀэ щабэхэр. ДэнэкӀи цӀыхур ӀэпцӀанэлъэпцӀанэ хъуащи, цыр дыщэм нэхърэ нэхъ лъапӀэщ. МелыӀыч, 451. Мэл, бжэн къыпэщӀэхуэми, аращ – зи хьэсэ хэтам деж ехури еущий: «ДахэкӀэ угурыӀуэрэ – хъарзынэщ, угурымыӀуэрэ – мэлым я цыр щыи, узыхуей щӀы», - жеӀэри езыр губгъуэм докӀыж, щӀэщӀыр лъагэу ищӀащи, докӀуеижри зиплъыхьу тесщ, зы Ӏэщ гъавэм химыгъэхьэу, уеблэмэ къуалэбзу къетӀысэхмэ, фочкӀэ яхэуэурэ зэкӀэщӀихурт. Хьэсэпэхъумэ, 417. ТхьэмахуищплӀы дэкӀамэ, къащэхуауэ щытар къыумыцӀыхужу нэгъуэщӀ зыгуэр мэхъу, я цыр цӀууэ икӀи жану, лъэрызехьэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 166. ◊ Цы къыхэхуауэ къыфӀэмыӀуэхун (1). Зыуи къимыдзэн. А псалъэмакъыр зэгуэр Елдар къигъэхъеяти, Инал идакъым: – Ди жагъуэгъум зафыщӀыж щхьэкӀэ, си пыӀэм зыц къыхэхуауи къысфӀэӀуэхунукъым, - жиӀэри. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 574. Цыр щын (4). ХуэфӀ хъун. [Казбек Машевич:] Умытрэ [планыр], уи цыр ящынщи, абы хуэдэу къалъхуат жаӀэнщи, уэрамым удаутӀыпщхьэжынщ. Лъапсэ, 83. [Фэуаз:] Иджы къалэр бийм яубыдами, ди зэранкъым, ауэ ар зыубыдам дапэщӀэхуэмэ, ди цыр ящынщи, дыхуэсакъын хуейщ. ХьэщӀэ лъапӀэ, 400. [Думэсарэ Астемыр зыхуигъазэу:] Къытеуэн дэнэ къэна [Жыраслъэн], зыкъым, тӀукъым абы зиц ищынур. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 519.