нэгу

НЭГУ, НЭКӀУ, НАПЭ, НАХЭ; SİMA

НАПЭ, НАХЭ, НЭГУ, НЭКӀУ; SİMA, YÜZ 1

НАХЭ, НЭГУ, НЭКӀУ, НАПЭ; SİMA

НЭКӀУ, НАПЭ, НАХЭ, НЭГУ; SİMA, YÜZ 1

Bu sonuç kitaptaki 4 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

нэгу лицо, физиономия / ЦӀыхущхьэм и гупэ лъэныкъуэ. Гъуэдэберд, бащлъыкъыр зытригъэкӀуэтри.. щӀалэм и нэгум иплъащ. Къэр. Хь. Нэгу зэлъыӀуха ясное, открытое лицо; ясный, открытый взгляд. Нэгу зэхэуфа хмурое лицо; хмурый взгляд. * Хъалиф къыщыпщащ, щӀыб щӀыӀэм щӀэкӀын зэрижагъуэр и нэгу зэхэуфам къиӀуатэу. Ж. Б. Нэгу зегъэужьын развлечься. * Фызышэр къэсыжыным и пэ къихуэу музыкауэхэр зэбгрыжащ тӀэкӀу заплъыхьыну, я нэгу зрагъэужьыну. КӀ. А. {И} нэгу иплъэн посмотреть кому-л. в глаза. {И} нэгу мыджылын не испытывать чувства стыда; не испытывать угрызений совести. {И} нэгу щӀэкӀын 1) быть очевидцем чего-л.; самому увидеть, пережить, испытать что-л. * Сэ иджыпсту бжесӀэнур ауэ сытми зэхэсха хъыбаркъым: сэ бжесӀэнур си нэгу щӀэкӀащ. Сов. Къэб. ифольк. 2) привидеться, присниться кому-л. * Жейм Ӏэпкълъэпкъыр зэщӀеӀулӀэ, ПщӀыхь шынагъуи и нэгу щӀокӀ {Болэт}. Ӏуащхь. {И} нэгу щӀэплъэн = {и} нэгу иплъэн. * Абы хуэдэ лей зепхьауэ дауэ цӀыхум я нэгу ущӀэплъэну? Ӏуащхь. {И} нэгу щӀэплъын повидать кого-л.; встретиться с кем-л. {И} нэгум зиӀэтын = {и} нэгур зэлъыӀукӀын. {И} нэгум илъын на лице написано у кого-л., чьем-л. * Зы нэщхъеягъуэ гуэр Къемэт и нэгум имыкӀыу илът. КӀ. Т. {И} нэгум иплъыхьын пристально смотреть кому-л. в глаза, всматриваться в чье-л. лицо. {И} нэгум къиӀуэтэн {его} лицо свидетельствует о чем-л. * Тезадэ щыхъыджэбзам дахэ дыдэу зэрыщытар и нэгум къиӀуатэрт. Д. М. Нэгум къыщӀэгъэхьэжын вспомнить, припомнить, снова представить себе кого- что-л. Нэгум къыщӀэгъэхьэн представить себе кого-что-л. Нэгум къыщӀэувэн встать перед глазами, представиться кому-л. в воображении. * Софят и ныбжьэгъу хъыджэбзыр и нэгум къыщӀоувэ. Щ. Ӏ. Нэгум къыщӀэхуэн (къыщӀэхутэн) попасться на глаза. * ТхьэкӀумэкӀыхьыр щакӀуэм и нэгум зыбжанэрэ къыщӀэхуащ, ауэ фочыр тригъэпсэну хунэсакъым. фольк. Нэгум къыщӀыхьэн показаться, почудиться. * Плъыржьэрым хэт сымаджэр Ӏуэщхъурт, и анэр къепсалъэ хуэдэу и нэгум къыщӀыхьэт. Ӏуащхь. Нэгум щӀэлъын = набжьэм щӀэлъын. * Лу гу лъитэт а щӀалэм {Сосрыкъуэ} бэлыхь гуэр и нэгум зэрыщӀэлъым. КӀ. А. Нэгум щӀэмыгъэплъэн 1) не дать увидеть свое лицо, не дать заглянуть себе в глаза 2) избегать встречи с кем-л., не дать кому-л. увидеться с собой. Нэгум щӀэтын 1) быть на глазах, на виду. 2) стоятиь перед глазами. * Лу и нэгум иджыри щӀэтщ бэлыхьу зыхэтар. Къэб. Сэлим и нэгум Линэ и сурэтыр щӀэтт. КъаруущӀэ. 3) привидеться, причудиться. * Уи Ӏуплъэгъуэр махуэм согъэхъу, Жэщ хъуамэ си нэгум ущӀэтщ. Къэб. п. и ант. 4) * на лице написано. * Сыт щыгъуи гуфӀэгъуэ щӀэтт Ланэ и нэгум. Щ. Ам. Нэгум щӀэхун исчезнуть с глаз долой. * Нэгум щӀэхур гум йохуж. (погов.) {И} нэгур зэлъыӀукӀыжын лицо прояснилось. * КӀукӀуэ и губжьыр напӀэзыпӀэм теужащ, и нэгури зэлъыӀукӀыжащ. Ӏуащхь. Нэгур зэлъыӀухын прийти в хорошее настроение. Нэгур зэхэуэн помрачнеть, погруснеть. * Уэркъыжьым и нэгур зэхоуэ, зэгуэпауэ хьэлъэу хощэтыкӀ. Ӏуащхь.

НЭГУ (11). ЦӀыхущхьэм и гупэ лъэныкъуэр. АрщхьэкӀэ зэкъуэшитӀым я гузэвэгъуэр Елдар дэнэ щищӀэнт, фызышэ къикӀыж хуэдэу и гур жану, и нэгум гуфӀэгъуэшхуэ зэрыщӀэтым гу лъыптэу, пцӀащхъуэм хуэдэу псынщӀэу зыблригъэхащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 245-246. Иджы псы уэрхэр щыджэгуу Ауз щӀэращӀэм фыдэплъэт, ГуфӀэгъуэ инхэр зи нэгуу Балъкъэ щыпсэухэм фепсалъэт. ЗэкъуэшитӀ. «Бгы лъапэхэм деж», 99. ◊ Нэгум зиужьын (7). Теун, гъэщӀэгъуэн гуэр зэгъэлъагъун. Пщыхьэщхьэр хэкӀуэтат, щхьэлмывэкъуэдэсхэм я нэгу зиужьауэ, ямылъэгъуа ялъэгъуауэ щызэбгырыкӀыжым. Хъуэпсэгъуэ нур, 217. Думэсарэ, Лу машинэкӀэ яшэжамэ, и нэгу зиужьащ, дауи, - жиӀэрт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 539. Пшынафэр хъарзынэу зэфӀэкӀащ, пшынэ уасэр къыхамыхами, щӀалэ къызэхуэсам я нэгу зиужьащ, арщхьэкӀэ Саружан пшынэ къэщэхугъуэ ихуакъым. Къалэн, 429. Нэгум зегъэужьын (9). 1. (7). Зытегъэун, пфӀэфӀ, пфӀэгъэщӀэгъуэн гуэр ухэту зыгъэпсэхун. Ди нэгу зедгъэужьыну аракъым къуршым дыкъыщӀэкӀуар, - жиӀэрт Иринэ, щӀалэ цӀыкӀухэм къуейщӀей зырыз къахэкӀмэ – уӀэгъэ хъуауэ мащӀэ къытпэплъэрэ, дапщэщ къытлъэӀэсыну хущхъуэ жаӀэу. Щынэхужьыкъуэ, 62. Дыгъуаси вэсмахуи – Нартыху Къазбэч и гум иримыхьын гуэр и нэгум щӀэкӀати, арауэ къыщӀэкӀынщ дыгъуэпшыхь, щакӀуэ дывгъакӀуэ жиӀэу и блыгущӀэт къомыр щӀызэхишар, и нэгум тӀэкӀу зригъэужьмэ, и гуапэу. Лъапсэ, 73. 2. (2). Зыгуэр тегъэун, дэзыхьэх гуэрым хэту зегъэгъэпсэхун. «Къэжэпхъащ иджы», щыжиӀэм, и шыр цӀыкӀухэр джэдэщым къыщӀишри хадапхэм иж псыӀэрышэм ишащ, я нэгу зригъэужьыну, есыкӀэ яригъэщӀэну. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 478. [И] нэгу иплъэн (5). Игу илъыр, игу щыщӀэр, и гурыгъу-гурыщӀэр зэгъэщӀэн. Пщащэм и нэгум уиплъакъэ Игу илъым уохъур щыгъуазэ. Набдзэ. «Батырыбжьэ», 52. Хьэдэ хэӀубахэр щӀыбагъкӀэ ягъэтӀылъурэ я нэгум иплъэрт. Нал къута, 286. [Дэфэрэдж:] Сэ Сэлимэ и нэгу сиплъэн хуэдэу сотӀысри къыщӀэздзэну сыхьэзырыпсщ, сыту жыпӀэмэ, си хъыбарыр пычыгъуэ-пычыгъуэу зэпычащ, езгъэдаӀуэр сымыгъэшынэн папщӀэ. Лъапсэ, 29. [И] нэгум мащӀэ щӀэкӀа (1). И гъащӀэм мащӀэ къыщыхуихуа. Жыраслъэн и нэгум мащӀэ щӀэкӀа, мащӀи хэта, сыт ищӀами къыхуагъэгъури Налшык дэт тутнакъэщым Ӏуагъэуващ, мыбы щӀэсым и нэхъыбитӀыр дэзыгъэхуэхар уэращи, иджы гъуэгу тэмэм тегъэувэж, жаӀэри. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 515. [И] нэгу щӀэкӀыжын (2). Зэ плъэгъуар уигу къэкӀыжын. Мис, нобэ къэскӀэ фызыжьым Игу жьы димыхуу йокӀуэкӀыр, И нэгу щӀокӀыжыр, гупсысэм, Щхьэгъусэ лӀыжьыр нэмыцэм Пщэдджыжь нэхущым яубыдри, Дадий илъагъуу мэз бгыщхьэм Ар щаукӀащи гуузу. «Адэ», 130. Ялъэгъуахэр нэгу щӀокӀыжри, Тхылъ едаӀуэу мэгумэщӀ. Тхылъ еджапӀэ. «Вагъуэ махуэ», 336. [И] нэгу щӀэкӀын (52). ӀупщӀу лъагъун, гъэунэхун. Уи щӀыхьыр нэхъри ирелъагэ, Уи нэгу щӀэкӀахэр къыджеӀэж. Космонавт. «Мывэ хуабэ», 99. Албиян и нитӀыр зэтепӀауэ хэлът, Дон Ӏуфэ щилъэгъуа зауэр – кином хуэдэу и нэгум щӀэкӀыжу. Щынэхужьыкъуэ, 31. Джэрдж ПӀытӀу тхьэ еӀуэ молэм и щхьэр мухьэрэбымкӀэ илъэтыкӀри Алыхьталэм и пащхьэ ихьэжауэ, и нэгу щӀэкӀар иӀуэтэжу. Нал къута, 223. Нэгум щӀэплъэжын (1). ЦӀыхум Ӏуэхугъуэ гуэрым иужькӀэ Ӏуплъэн. Кодоевым я гъунэгъу Къэбэрдей-Балъкъэр хэкум и Ӏэтащхьэр къригъэблэгъа щхьэкӀэ, къэмыкӀуэххам хуэдэу, зыхамыбжэу, стӀол кӀапэ дыдэм деж ягъэтӀысауэ, екӀи-фӀыкӀи псалъэ къыжьэдэмыкӀауэ, икӀи езыми емыупщӀӀауэ щысщ, зэрыфагъуэм нэхърэ нэхъ фагъуэж хъуауэ, и хэкум пача щӀыр и гум къыщӀитхъыу, цӀыхум дауэ я нэгу сыщӀэплъэжын жиӀэу и щхьэр здихьын имыщӀэу, ишхи ирифи щымыӀэу, и гур кӀуэдыпат. Лъапсэ, 91. [И] нэгу щӀэплъэн (25). Еплъ [и] нэгу иплъэн. Локотош и псалъэр зэпигъэури къедаӀуэу щытхэм я нэгу щӀэплъащ. Нал къута, 257. Иринэ нэжэгужэу зыкъыпфӀигъэщӀ щхьэкӀэ абы и нэгум ущӀэплъэм, зэрыгузавэм гу лъыптэрт. Щынэхужьыкъуэ, 29. Удэзыхьэхам и гум илъ къыбгурыӀуэн щхьэкӀэ ущӀепсэлъэххэни щыӀэкъым, и нэгум щӀэплъи, и гум илъ къэпщӀэнщ, - Дэфэрэдж дыхьэшхри щӀалэри игъэдыхьэшхащ. Лъапсэ, 110. Нэгум къыщӀидзэн (1). Нэгум занщӀэу къридзэн, къэлъагъун. Убыххэр тенджызым тет зэпытщ, я нэгум къыщӀидзэ закъуэмэ, кхъухь ныбэфыжь цӀыкӀур яӀэщӀэкӀынтэкъым. Лъапсэ, 39. Нэгум къыщӀэувэн (2). ЕкӀуэкӀа, блэкӀа гуэр аргуэру плъагъум хуэдэу уигу къэкӀыжын. Степан Ильич Елдар и нэкӀум щӀэплъати занщӀэу и нэгум къыщӀэуващ Елдар и адэ и гъусар. Хъуэпсэгъуэ нур, 222. Поэтыр абы хуэмыдэу пӀэрэ, псалъэ защӀэкӀэ зыхуейр цӀыхум я нэгум къыщӀегъэувэ, я гум къэмыкӀар къегъэкӀ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 609. Нэгум щӀэлъын (5). И натӀэ къритхауэ, къыхуиухауэ щытын. Долэт игъащӀэми хьэгъапхъуэт, хьэкӀэпычыжьт, иджыри абы и нэгум зыгуэр зэрыщӀэлъыр ӀупщӀт. Хъуэпсэгъуэ нур, 241. Лу гу лъитат а щӀалэм бэлыхь гуэр и нэгум зэрыщӀэлъым. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 614. Мариам и пщӀыхьэпӀэм къыхэхуэххэртэкъым и гур зэрыгъум дыгъур кърикӀуэну, сэ псэкӀэ сщӀэрт зы бэлыхьлажьэ ди нэгу зэрыщӀэлъыр. Лэчымэ, 392. Нэгум щӀэмыгъэплъэн (1). И нэгур хузэӀумыхын, зыкъемыгъэлъагъун, и гум илъыр къемыгъэщӀэн. И гупэ къытхуигъазэу и нэгу дыщӀигъэплъакъым, ди тхьэусыхафи къедэӀуакъым, и щӀыб къытхуэгъэзауэ къыдэгиери ежьэжащ жиӀэу арат абы къригъэкӀыр. Лъапсэ, 61. Нэгум щӀэтын (34). Илъагъум хуэдэу, и гупсысэм сыт щыгъуи хэтын. Сыкъыщалъхуауэ сэ си къуажэр ПщӀыхьэпӀэм хуэдэу нэгум щӀэтщ. Ди унэжь. «Щхьэлыкъуэ», 380. Саримэ шхыӀэныр зытрелъэфри мэгуфӀэ: и нэгум щӀэтщ Елдар. Хъуэпсэгъуэ нур, 192. Мэлыр къэзыша лӀы нэкӀутӀэр нэгум щӀэт хуэдэщ. КӀапсэ кӀапэ, 16.