мэ

МЭ, арымэ/арамэ, армэ, арэу/ару ЩЫТМЭ; EĞER

МЭ; KOKU

Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

мэ I частица 1. на, возьми / Къащтэ, сӀых. Мэ, мыр къащти Ӏух. * Мэ, мы къэбыр фызотри, фхьыи, зэгуэвупщӀыкӀ. фольк. 2. на тебе, вот тебе раз / Мэ-тӀэ, хъуащ иджы. Мэ, гур уфэрэкӀащ. II запах / Пкъыгъуэ щхьэхуэхэм къапихыу ущыпамэкӀэ къыпщӀихьэр. * Лы гъэвам и мэри джэд лыбжьэм и мэри зэхыхьэжауэ чэф уащӀыным хуэдэт. КӀ. А. Мэ къэун донестись - о запахе, запахнуть. Мэ къэщтэн запахнуть чем-л. (протухнуть), испортиться (чаще о продуктах). * - Лым мэ къищтащ, - жери Хъуэжэ къыӀуокӀыж. фольк. Мэ къыкӀэрихын пахнуть. n ЛӀым гынымэрэ тутынымэрэ къыкӀэрихын хуейщ. ӀуэрыӀу: Удз гъэгъа Ӏэрамэр къащтэри, мэ дахэ дыдэ къыкӀэрихырт. Къэб. фольк. {И} мэ къыщӀихьакъым никакого сравнения, ничего сходного, общего. Мэ къыпех пахнуть (о цветах). Удз гъэгъам мэ гуакӀуэ къыпех. Мэ къыщӀихьэн 1) почуять запах. * Зы мэ гуэр къыщӀихьэ хуэдэ, хьэр зэщӀоувыӀыкӀ. Къэб. фольк. 2) почуять что-л. * ПцӀы хэлътэкъым, зыгуэрым и мэ къащӀихьат абыхэм. КӀ. А. Мэ (къы)Ӏурыуэн услышать, почуять (резкий) запах. Мэ пыун к.-з. пахнуть. Мэ щыун 1) протухнуть, испортиться. Лым мэ щыуащ. * Псалъэр куэдрэ жыпӀэмэ, мэ щоу. (погов.) 2) быть скомпрометированным. И мэ щыун иметь какую-л. близость, какое-л. отношение или сходство с кем-чем- л. * КъурӀэныр школым щӀэдмыхьэу хъунукъым жыфӀати, къурӀэн дэнэ къэна, фи мэ зыщыуа щӀэдгъэхьэнукъым. КӀ. А. {И} мэр кӀуэн пропасть - о запахе чего-л.

МЭ I (43). 1. (42). частицэ. Къащтэ, сӀых. Мэ мы гъуджэр, Ар гъуэзэджэщ, Мэ мы мажьэр, Ар гъэлажьэ, Мэ, лэныстэри убыд, Ахэр хъумэ, псэм пэлъыт. «Елбэздыкъуэ», 13. Иджы мис мы Ӏуэхур аращ уи деж сыкъыщӀэкӀуари, мэ, еджэ, - жиӀэри Мэтхъэным и жыпым письмо кърихри Астемыр къритащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 567. Мэ уи фочыжьри, ӀэпэкӀэ сеӀусэнукъым, ӀэпэкӀэ, - жиӀэри гъукӀэм фочыжьыр зейм хуидзыжащ, - сэ дэнэ къэна, си къуэр еӀусэуи здэнкъым. Лъапсэ, 104. 2. (1). [Зы мылицэ гуэр дэкӀуеипӀэм тету къэджащ:] Мэ, сыхуэзакъэ иджы. МелыӀыч, 459.

МЭ II (47). Зыгуэрым къыпихыу ущыпамэкӀэ къыпщӀихьэр. Бзэ ямыӀэу мэкӀэ ар зэрощӀэ, Щхьэщи ящӀу мэкӀэ нызопсалъэ, ЗемыкӀуэххэу мэкӀэ ар зэӀуощӀэ, КъыщабзыщӀыр цӀыхум мис а пӀалъэр. Удзымэ. «Мывэ хуабэ», 214. Елизаветэ уэрамым унэ зэтет щӀагъуэ теттэкъым, унэ лъэбышэ цӀыкӀухэм шхапӀэ щӀэтти, лэпсымэ, лы гъэжьам и мэ ӀэфӀхэр къыщӀихырт, афицархэр шхапӀэм щызэхуэсауэ я хьэкъувыкъу макъ зэхэпхырт, цӀыхубз дыхьэшх макъи абы къыдэкӀуэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 112. [Мариам] Кофтэ тхьэмбылыфэ ит мет цӀыкӀу закъуэр къытелъэту пщампӀэ тӀэкӀур, и бгъэр къыщӀигъэщу ирикъуэкӀыу, фадэмэ гуэри, дыхумэм нэмыщӀ, къыщысщӀихьэм, къэсщӀащ ар ныжэбэ здэщыӀар [Назифэ]. Лэчымэ, 394. ◊ [И] мэ щыун (6). Зыгуэрым и щытыкӀэм, и дуней тетыкӀэм ещхь хъун. [Къылышбий:] Бэлшэвычымэ зыщыу слъагъумэ, си лъыр къовэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 120. Адыгэр ирашынуми ирамышу къэнэнуми дахэ-дахэу къажезыӀэн щыӀэтэкъыми, игъащӀэм зигъэадыгэу щытам я лъэпкъым осетинымэ щыуамэ, осетину паспорт къыӀахырт, е къущхьэмэ, къумыкъуу къыщӀидзыжи щыӀэт. Лъапсэ, 85.