макъ

МАКЪ(э); SES

МАКЪ(э), дэшӀМАКЪ(Э)/ дэщӀМАКЪ; SES, OY, REY

Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

макъ 1. звук / Ӏэуэлъауэ. Даущ фий макъ. * Жыр джатитӀым я удынхэр щыблэ макъыу къуршыжьхэм щоӀу. Нарт. Куэд дэмыкӀыу мотор макъ, гъущӀ зэрышх макъхэр гъунэгъу къэхъуащ. Къэб. 2. голос / Жьэм къыжьэдэӀукӀ дэущ, Ӏэуэлъауэ. * - НэгъуэщӀ зыри жыпӀэнукъэ? - Ӏэминат и макъыр кӀэзызу зызэрызэтриӀыгъэр хэпщӀыкӀыу, Хьэсэнбий иридзащ. Къу. С. Макъ жьгъыру звонкий, приятный голос. Хъыджэбз цӀыкӀу макъ жьгъыру. Макъ къызэпхыгъэӀукӀын издать звук. Макъ къызэпхыӀукӀын раздаваться, слышаться - о звуках. Макъ тхъунщӀа хриплый голос. Макъым зегъэлъэщӀын откашляться (букв. прочистить голос). Макъым зегъэӀэтын повысить голос. * - СлӀожь, сэ си закъуэу, къысщхьэщыжын симыӀэу ара фи гугъэр! - нэхъри щӀэгъэщхъуауэ зригъэӀэтырт хъыджэбзым и макъым. Ӏуащхь. Макъым къимыкӀыжын осипнуть. Макъым къызэрихькӀэ во весь голос. * ЛӀыжь къызбгъэдэсым си макъым къызэрихькӀэ сопсалъэ. Хь. Хь. Макъыр икӀын охрипнуть. Макъыр утӀыпщын = макъым зегъэӀэтын. Макъыр фӀэкӀуэдын потерять голос. макъ дэгу глухой согласный звук / ЩӀэжьыуэ зимыӀэ макъ дэкӀуашэ. П, Ф, Т-хэр макъ дэгухэщ. макъ дэкӀуашэ согласный звук / КъыщапсэлъкӀэ хьэуар жьэ кӀуэцӀым зыгуэрым щыпэщӀэуэу къэхъу макъ. макъ жьгъыжьгъ звонкий согласный звук / КъыщапсэлъкӀэ щӀэжьыуэ зыщӀэт макъ дэкӀуашэ. макъ пкъынэпсхэр голосовые связки / Макъ къагъэхъуу тэмакъ кӀуэцӀым и бгъуитӀым иӀэ щабэхэр. макъ цӀу тонкий, писклявый голос / Макъ псыгъуэ. Макъ цӀу псыгъуэ дахэ.

МАКЪ (287). 1. (129). Зыгуэрым и Ӏэуэлъауэ, даущ. Залым щӀэгуауэ щӀэзт, цӀыхур къызэщӀэвати, жаӀэр зэхэпхыртэкъым, псалъэмакъ къомым инэмыщӀыжкӀэ, Ӏэщэ ираудэкӀым, шыгъэцӀывым я макъыр зэхэпхырт, цымэ, хъурыфэ гъэтэджам и мэр щӀэзт. Хъуэпсэгъуэ нур, 324. Бгым къелъэ псышхуэм и макъ уардэу, Мэзкуу салютхэр зэхыдох, Дэ текӀуэныгъэр ди гъуэгу мардэу Бийр щхьэхьу ди щӀым дэ идоху. Салют. «Шум и гъуэгу», 10. Шамум вертолет макъ щызэхихым, и нэр къихуу, пщыӀэ зэгуэтым ещхь и пэщхъыным зэрыбауэ хьэуар къемэщӀэкӀыу гужьеяти, ар щалъагъум, дызыубыдахэм нэхъ я фӀэщ хъуащ сэ жысӀэм нэхърэ. ХьэщӀэ лъапӀэ, 401. 2. (158). Жьэм къыжьэдэӀукӀ даущ. Дисэхэ я пщӀантӀэм Рахьим и макъ къыщыӀурт, Рум цӀыкӀу едэхащӀэу: «Мыбдежи зыгуэр дэлъщ», - жиӀэу Рахьим сабий цӀыкӀур и гуфӀакӀэм дигъэӀэбэрти кӀэнфет е браныч сыт къыдригъэхырт. Хъуэпсэгъуэ нур, 134. Къыдырым и макъыр гъущӀати, зригъэлъэщӀри, тӀэкӀуи щӀэгубжьэжу и псалъэм къыпищэнут, кхъуэпӀащэ джэмыдэжьыр къэмыгубжьатэмэ: - Хэт фокӀэ бгъэшхэнур? Кхъухь пхэнж, 503. Нартыхум и макъыр зэрызэхихыу, Мэмэт-щӀакъуэр пхъуэри коньякыр и румкӀэм къыхуригъэхъуащ, пивэри Къазбэч и стэканым из ищӀащ, итӀанэ езым и румкӀэри къиӀэтащ хъуэхъуэну: - Дыгуп дыгъэл жыпӀэмэ, дыгуп дыгъэлщ, итӀани, акъыли жыӀэ, напи жыӀэ, нэмыси – псомкӀи щапхъэ зытетхыж ди пашэр куэдрэ ди пашэну, бэӀутӀэӀуншэу дунейм тетыну ди гуапэщ. Лъапсэ, 80. ◊ Макъым зегъэлъэщӀын (3). Зыгуэр жыпӀэным ипэ къихуэу зыгъэпсчэуӀун, тэмакъыр тхъунщӀын. Долэт и макъым зригъэлъэщӀа щхьэкӀэ – дэнэт! Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 622. Къалэдэсыр псы шэдым хэплъэри сэ хъарзынэ кӀэрыщӀауэ щилъагъум, нэхъри къызыфӀэщӀыжащ, и макъым зригъэлъэщӀри зэпишу Ӏуащ «Ӏуу-Ӏуу- Ӏуу-у-у-у!». Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 491. Адакъэ хужьми «къукъукъу-сыкъукъу» жиӀэу и макъым зригъэлъэщӀри джэдэщым щӀэсыр игъэгужьейуэ: - Ӏуу-Ӏуу-Ӏуу-у-у-у! Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 483. Макъым зегъэӀэтын (10). Нэхъ ину, хэӀэтыкӀауэ жыӀэн. Хъыбару зекӀуэр сэ сымыщӀэу уи мыгугъэ, - жиӀэри Къылышбий и къуэм и макъыр зригъэӀэтащ, - Махъсидэр делагъэм къыхэкӀыу яукӀащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 121. Комендантым и макъым зригъэӀэту джащ: - Сержант! МелыӀыч, 467. Къетау зиплъыхьри, псори къызэредаӀуэм гу лъитауэ, и макъым зригъэӀэтащ: - НтӀэ, пщӀэжмэ, хъарзынэщ. Лъапсэ, 61. Макъыр зэкӀуэкӀын (5). Гурыгъу-гурыщӀэ зэхуэмыдэхэм макъыр зэрыщымыту ящӀын, жызыӀэм и макъ дыдэм емыщхьу хъун. Къэзмай и гур къызэфӀэнат, и макъыр зэкӀуэкӀауэ, нэхъ щэху хъуауэ Къазджэрий и нэгум къыщӀэплъащ, и нэпсыр хуэмыубыду: - Сыкъэгъэгугъэ, нэгъуэщӀ мыхъуми, - жиӀэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 622. [Фэуаз:] СокъуэншэкӀащ, къысхуэгъэгъу, Анка, - жысӀэу шым седэхащӀэу щызэхихым, арэзы къысхуэхъужауэ и щхьэр иутхыпщӀу, нэгъуэщӀ зыгуэр къэхъужащ, и нэпситӀыр къызэрелъэлъэхыу си Ӏэм къепэщэщыну хуожьэ, мэщатэ, и щхьэр си дамэм къытрелъхьэ, и кӀэр егъэкӀэрахъуэ, лъэм тепыӀэркъым, мэщыщ, и макъыр зэкӀуэкӀауэ. Анка, 382. Варварэ Романовнэ и макъыр езы дыдэм къыхуэмыцӀыхужын хуэдэу зэкӀуэкӀащ, и нэ щхъуантӀитӀми щӀэта мафӀэ цӀу цӀыкӀур ункӀыфӀыжри нэхъ ПэтӀинэж хъуащ. Лъапсэ, 14. Макъым къызэрихькӀэ (26). КъызэрыпхудэшейкӀэ, зэрыпхузэфӀэкӀкӀэ ину зыгуэр жыӀэн, кӀиин. И макъым къызэрихькӀэ Лу кӀиящ, Саримэ дежкӀэ зидзри быдэу зыкӀэриукӀащ гужьеяуэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 144. Адакъэ хужьыр е шынауэ арат, е лӀыгъэжьыр хэлъу арат – пщӀэнутэкъым, и макъым къызэрихькӀэ кӀыргъри, джэдри къазри къызэщӀиӀэтащ. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 484. Фочауэ макъ, кӀий-гуо макъ зэрызэхихыу Дэфэрэдж а жыгышхуэм дэпщейрти, теувапӀэм тету азэн зэрыджэм хуэдэу адэкӀэ-мыдэкӀэ зигъазэурэ и макъым къызэрихькӀэ кӀийрт: Дыгъурыгъу! Лъапсэ, 54. Макъым къызэрикӀкӀэ (1). Еплъ макъым къызэрихькӀэ. [Бот Астемыр жреӀэ:] «Советскэм и узыншагъэкӀэ» щыжаӀэм, уэлэхьи, а тӀур [Исхьэкърэ Мэсхьудрэ] я макъым