къэуэн
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
он/уэн (мао/мауэ); къэон/къэуэн (къэо/къоуэ); PATLAMAK, VURMAK
къэон/къэуэн (къэо/къоуэ); зэхэон/зэхэуэн (зэхэо/зэхоуэ); КЪУТЭН (МЭКЪУТЭ); ЗЭХЭКЪУТЭН (зэхэкъутэ/зэхокъутэ); YIKILMAK
къэон/къэуэн → он/уэн; PATLAMAK (mermi, silah vb ~; bina vb yıkılmak)
къэуэн → къэон; YIKILMAK
къэуэн/къэон → он/уэн; PATLAMAK (mermi, silah vb ~; bina vb yıkılmak)
уэн, къэон/къэуэн → он; PATLAMAK (mermi, silah vb ~)
Bu sonuç kitaptaki 6 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(къоуэ)
1.
руударить (напр. рукой, ногой) Удын къэдзын (лъакъуэ, ӀэштӀым сыт хуэдэхэмкӀэ).
ӀэштӀымкӀэ къэуэн. ЛъакъуэкӀэ къэуэн.
+1 örnek
Сосрыкъуэ шым сэмэгурабгъу зыхуищӀри бгъэдыхьэну хуежьащ, арщхьэкӀэ, шым зыбгъэдигъэхьакъым, къауэу щӀидзэри.— Нартхэр
2. Зыгуэр къэдзын, къэутӀыпщын (мывэ). ЯтӀэ шыкъыркӀэ къэуэн.
рубросаться чем-л. (сюда)
Зы иныжь ныкъуэукӀ къауэри {мывэкӀэ} щӀалэм къытехуащ.— Къэбэрдей таурыхъхэр
3. ЗыщӀыпӀэкӀэ къиукӀын (фоч, топ, пулемет сыт хуэдэхэмкӀэ).
рустрелять (сюда)
ФочкӀэ къэуэн. ТопкӀэ къэуэн.
+1 örnek
Астемыр шым къыжьэдекъуэ, модрей шури.. кӀэрахъуэкӀэ къоуэ.— КӀыщокъуэ Алим
(къоуэ)
1. КъэукӀуриин.
русвалиться, упасть, рухнуть (напр. о дереве)
Жыгыр къэуащ.
2. Къэкъутэн, зэпкърыхун, къищэхэн.
руразрушиться, развалиться
Унэ зрашэлӀар къэуэным нэса щхьэкӀэ, унэшхуэу зэрыщытар белджылыт.— Ӏуащхьэмахуэ
(къоуэ)
ГынкӀэ уэ гуэр езыр-езыру къэлъэлъэн, зэгуэуду зэпкърылъэлъын.
рувзорваться, разорваться
Лагъымыр къэуащ. Бомбэр къэуащ. Топышэр къоуэ.
Kitapta geçtiği hali
къэуэн I (къоуэ) неперех. гл. 1. ударить (напр. рукой, ногой) Удын къэдзын (лъакъуэ, ӀэштӀым сыт хуэдэхэмкӀэ). ӀэштӀымкӀэ къэуэн. ЛъакъуэкӀэ къэуэн. * Сосрыкъуэ шым сэмэгурабгъу зыхуищӀри бгъэдыхьэну хуежьащ, арщхьэкӀэ, шым зыбгъэдигъэхьакъым, къауэу щӀидзэри. Нарт. 2. бросаться чем-л. (сюда) / Зыгуэр къэдзын, къэутӀыпщын (мывэ). ЯтӀэ шыкъыркӀэ къэуэн. * Зы иныжь ныкъуэукӀ къауэри {мывэкӀэ} щӀалэм къытехуащ. Къэб. таур. 3. стрелять (сюда) / ЗыщӀыпӀэкӀэ къиукӀын (фоч, топ, пулемет сыт хуэдэхэмкӀэ). ФочкӀэ къэуэн. ТопкӀэ къэуэн. * Астемыр шым къыжьэдекъуэ, модрей шури.. кӀэрахъуэкӀэ къоуэ. КӀ. А. II (къоуэ) неперех. гл. 1. свалиться, упасть, рухнуть (напр. о дереве) / КъэукӀуриин. Жыгыр къэуащ. 2. разрушиться, развалиться / Къэкъутэн, зэпкърыхун, къищэхэн. * Унэ зрашэлӀар къэуэным нэса щхьэкӀэ, унэшхуэу зэрыщытар белджылыт. Ӏуащхь. III (къоуэ) неперех. гл. взорваться, разорваться / ГынкӀэ уэ гуэр езыр-езыру къэлъэлъэн, зэгуэуду зэпкърылъэлъын. Лагъымыр къэуащ. Бомбэр къэуащ. Топышэр къоуэ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(къоуэ)
1. Удын къэдзын.
Щыблэр къыщыуэм щыщӀэдзауэ Вагъуэзэшиблым деж нэсыху - Аращ дэ гъуэгуу дызытетыр Ди анэм и бзэр тхъумэжыху— Ди бзэмрэ сэрэ. «Щхьэлыкъуэ», 374
2. ЗыщӀыпӀэкӀэ къиукӀын (фоч, топ, пулемет сыт хуэдэхэмкӀэ).
Топхэр уи тхьэкӀумэӀупсыр Ӏуачу зэ къызэрыуэу, Темботрэ Лурэ унащхьэм къелъэтэхащ, шынауэ— Хъуэпсэгъуэ нур, 283
+1 örnek
А тӀум [«хьэщӀитӀым»] я гъуэгур къызэпиупщӀу Чокэ и машинэр кӀуэрт, машинэм исыр кӀэрахъуэрэ щакӀуэ фочрэкӀэ къауэу— Щынэхужьыкъуэ, 67
(къоуэ)
1. КъэукӀуриин.
Къалэр хьэлэчу зэтекъутащ, унэм нэхъыбэр мафӀэм исащ, уэрамым дахэ-дахэу ущызекӀуэ хъуркъым, телефон пкъохэр къэуащ, гъущӀ кӀапсэр зэхэфыщӀауэ, адэкӀэ-мыдэкӀэ кумб защӀэщ, нэхъыбэжыр унэ къутахэщ— МелыӀыч, 437
2. Къэкъутэн, зэпкърыхун, къищэхэн.
Абы къикӀыр жимыӀэми [Абу- Деруиш], гурыӀуэгъуэт: бегъымбарым иригъэщӀа мэжджытым и щхьэр иӀэта нэужь, къауэ зэпыт щыхъум, и къуэр къурмэн ищӀри Алыхьу тэхьэлам и нэфӀ зыщригъэхуэну щӀалэ цӀыкӀур иришэжьати, къурмэн щӀыпӀэм нэсауэ къыздикӀар имыщӀэххэу гъэлъэхъу къыхуашэри и къуэр псэууэ къелащ— Кхъэлэгъунэ, 373
+2 örnek
Абдеж дыдэм бомбэ къехуэхыу хуежьэри Иринэрэ Апчарэрэ кумбым ипкӀащ, щӀыунэ сыт хуэдэхэм нэхърэ кумб куур нэхъыфӀт, унэр къауэмэ, ущӀиубыдэнукъым— Нал къута, 280
Унэ зрашэлӀар къэуэным нэса щхьэкӀэ, унэшхуэу
(къоуэ)
1. ГынкӀэ уэ гуэр езыр-езыру къэлъэлъэн.
Мес, танк гуэрым зигъэбгъунлъэу А члисэм бгъэдокӀуатэ, Къуагъым къуэту Марфэ къоплъэ, Танкым шэхэр тыракӀутэ, Сэлэт гуэри мис къопщылӀэ, Ӏугъуэм псори зэщӀищтащ, Бомбэр къоуэ, щӀыр мэлъалъэ, Танкыр псэууэ мис къэнащ, А члисэм егъэпщауэ Танкым топыр игъэуащ, Марфэ щтауэ гузэвауэ И нэр псынщӀэу иуфӀыцӀащ. «— Бдзэжьеящэм ипхъу, 163
+1 örnek
Окоп ныкъуэтӀхэм уэсыр изщ, Топышэр къауэм, мафӀэ бзийр Жыр къамэ плъакӀэ пшэм йопыдж, ЩӀы щтар удыным егъэзджыздж, Си цейм жьы щӀыӀэр пхолыдыкӀ, СӀэтын нэбжьыцыр сэ слъэмыкӀ, Тхьэмахуэ хъуауэ хэт жеяр— Борэныр бгыщхьэм. «Шум и гъуэгу», 28
2. Зэгуэуду зыгуэр зэпкърылъэлъын.
Уэздыгъэхэр бгыкъум кӀэрыщӀат, нэхъ уэздыгъэ ин дыдэр къаблэрт, къэуэнкӀэ хъуну пӀэрэ, жыпӀэу— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 661
Kitapta geçtiği hali
КЪЭУЭН I (къоуэ) лъэмыӀ. (4). 1. (1). Удын къэдзын. Щыблэр къыщыуэм щыщӀэдзауэ Вагъуэзэшиблым деж нэсыху - Аращ дэ гъуэгуу дызытетыр Ди анэм и бзэр тхъумэжыху. Ди бзэмрэ сэрэ. «Щхьэлыкъуэ», 374. 2. (3). ЗыщӀыпӀэкӀэ къиукӀын (фоч, топ, пулемет сыт хуэдэхэмкӀэ). Топхэр уи тхьэкӀумэӀупсыр Ӏуачу зэ къызэрыуэу, Темботрэ Лурэ унащхьэм къелъэтэхащ, шынауэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 283. А тӀум [«хьэщӀитӀым»] я гъуэгур къызэпиупщӀу Чокэ и машинэр кӀуэрт, машинэм исыр кӀэрахъуэрэ щакӀуэ фочрэкӀэ къауэу. Щынэхужьыкъуэ, 67.
КЪЭУЭН II (къоуэ) лъэмыӀ. (9). 1. (1). КъэукӀуриин. Къалэр хьэлэчу зэтекъутащ, унэм нэхъыбэр мафӀэм исащ, уэрамым дахэ-дахэу ущызекӀуэ хъуркъым, телефон пкъохэр къэуащ, гъущӀ кӀапсэр зэхэфыщӀауэ, адэкӀэ-мыдэкӀэ кумб защӀэщ, нэхъыбэжыр унэ къутахэщ. МелыӀыч, 437. 2. (8). Къэкъутэн, зэпкърыхун, къищэхэн. Абы къикӀыр жимыӀэми [Абу- Деруиш], гурыӀуэгъуэт: бегъымбарым иригъэщӀа мэжджытым и щхьэр иӀэта нэужь, къауэ зэпыт щыхъум, и къуэр къурмэн ищӀри Алыхьу тэхьэлам и нэфӀ зыщригъэхуэну щӀалэ цӀыкӀур иришэжьати, къурмэн щӀыпӀэм нэсауэ къыздикӀар имыщӀэххэу гъэлъэхъу къыхуашэри и къуэр псэууэ къелащ. Кхъэлэгъунэ, 373. Абдеж дыдэм бомбэ къехуэхыу хуежьэри Иринэрэ Апчарэрэ кумбым ипкӀащ, щӀыунэ сыт хуэдэхэм нэхърэ кумб куур нэхъыфӀт, унэр къауэмэ, ущӀиубыдэнукъым. Нал къута, 280. Унэ зрашэлӀар къэуэным нэса щхьэкӀэ, унэшхуэу
КЪЭУЭН III (къоуэ) лъэмыӀ. (12). 1. (11). ГынкӀэ уэ гуэр езыр-езыру къэлъэлъэн. Мес, танк гуэрым зигъэбгъунлъэу А члисэм бгъэдокӀуатэ, Къуагъым къуэту Марфэ къоплъэ, Танкым шэхэр тыракӀутэ, Сэлэт гуэри мис къопщылӀэ, Ӏугъуэм псори зэщӀищтащ, Бомбэр къоуэ, щӀыр мэлъалъэ, Танкыр псэууэ мис къэнащ, А члисэм егъэпщауэ Танкым топыр игъэуащ, Марфэ щтауэ гузэвауэ И нэр псынщӀэу иуфӀыцӀащ. «Бдзэжьеящэм ипхъу», 163. Окоп ныкъуэтӀхэм уэсыр изщ, Топышэр къауэм, мафӀэ бзийр Жыр къамэ плъакӀэ пшэм йопыдж, ЩӀы щтар удыным егъэзджыздж, Си цейм жьы щӀыӀэр пхолыдыкӀ, СӀэтын нэбжьыцыр сэ слъэмыкӀ, Тхьэмахуэ хъуауэ хэт жеяр? Борэныр бгыщхьэм. «Шум и гъуэгу», 28. 2. (1). Зэгуэуду зыгуэр зэпкърылъэлъын. Уэздыгъэхэр бгыкъум кӀэрыщӀат, нэхъ уэздыгъэ ин дыдэр къаблэрт, къэуэнкӀэ хъуну пӀэрэ, жыпӀэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 661.