и
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
И (ЙЫ); SEKİZ
Bu sonuç kitaptaki 1 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Адыгэ алфавитым и епщыкӀубланэ хьэрф.
русемнадцатая буква кабардино-черкесского алфавита
ГъущӀ, пхъэ, къупщхьэ сыт хуэдэхэр ирахъуэу, ирагъэджафэу, ирагъэжану къагъ эсэбэпу жырым къыхэщӀыкӀа Ӏэмэпсымэ.
рунапильник
ИмкӀэ гъущӀ тхьэгъур зэпахащ. ЛӀыжьым имкӀэ фӀанэр игъэжанащ.
Бжыгъэ 8; 8 хъу.
рувосемь
МыӀэрысэу и.
Еиныгъэ къэзыгъэлъагъуэ префикс.
рупоказатель принадлежности, функционально соответствует русскому "его", “ее”
И жэм. И деж.
Kitapta geçtiği hali
и I семнадцатая буква кабардино-черкесского алфавита / Адыгэ алфавитым и епщыкӀубланэ хьэрф. II напильник / ГъущӀ, пхъэ, къупщхьэ сыт хуэдэхэр ирахъуэу, ирагъэджафэу, ирагъэжану къагъ эсэбэпу жырым къыхэщӀыкӀа Ӏэмэпсымэ. ИмкӀэ гъущӀ тхьэгъур зэпахащ. ЛӀыжьым имкӀэ фӀанэр игъэжанащ. III восемь / Бжыгъэ 8; 8 хъу. МыӀэрысэу и. IV показатель принадлежности, функционально соответствует русскому "его", “ее” / Еиныгъэ къэзыгъэлъагъуэ префикс. И жэм. И деж.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Бжыгъэ 8; 8 хъу. –634.
Чопракъыщхьэ жыпӀэнущи – Бахъуэр къырым исщ, къуршыр пхикъутыкӀыу, жэщи махуи мылым езауэу итщ – километрий къурш защӀэу пхыкъутыкӀыныр Ӏуэху цӀыкӀу?— Нал къута, 253
+2 örnek
ПлӀырыплӀуи къащтэ: къэпий, къэп къэс пут тхурытху.— МелыӀыч, 469
Хьэжыгъэ путий фӀэкӀа зы унагъуэм хуумыхьэж мазэм хуэзэу, жиӀэу Инал къыдигъэкӀа унафэми йозэгъ умыхьэжу пхъуэжмэ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 633
ЩӀэгъэхуэбжьэныгъэ къегъэлъагъуэ.
Е гъуэгу мыгъуэм ежьэу тӀысыжын, и!— Хъуэпсэгъуэ нур, 116
+1 örnek
[Чачэ Нахъуэ жреӀэ:] Догуэ, щхьэ къыбгурымыӀуэрэ уэ цырибоныншэу уӀэзэ зэрымыхъур, и?— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 505
Урысыбзэ зэзыпх союзщ. –608. –7.
Угрюм и одинок Грозой оторванный листок… «Нэщхъейуэ изакъуэу уафэгъуагъуэ уэшхым къыпиуда тхьэмпэр…»— Хъуэпсэгъуэ нур, 607
+1 örnek
[Дэфэрэдж:] ХьэтӀрэмтӀыгу си нэр къыхуикӀ щыхъуар еджэн къыщӀэздзэу урысыбзэ тӀэкӀуи зэзгъэщӀа нэужькӀэщ, сыту жыӀэт: зэгуэр сымыщӀэххэу Пушкин итхам ящыщу усэ срихьэлӀащ, мыбы хуэдэу: «Не в набегах отбивать коней с ногайскими быками, и с боя взятыми рабами суда в Анапе нагружать». «ЗекӀуэхэракъым шыхэмрэ нэгъуей гуухэмрэ къащытепхынур, зэзауэм гъэр щыпщӀахэр Анапэ деж кхъухьхэм ярыз щыпщӀынур». Си анэм иӀуэтэжу зэхэсхамрэ Пушкин зи гугъу ищӀымрэ зэзгъапщэмэ, зым и гум адрейр къипсэлъыкӀа къысфӀэщӀырт, сфӀэтелъыджащэу.— Лъапсэ, 6
Kitapta geçtiği hali
И I (8). зэрабж бж. Бжыгъэ 8; 8 хъу. Чопракъыщхьэ жыпӀэнущи – Бахъуэр къырым исщ, къуршыр пхикъутыкӀыу, жэщи махуи мылым езауэу итщ – километрий къурш защӀэу пхыкъутыкӀыныр Ӏуэху цӀыкӀу? Нал къута, 253. ПлӀырыплӀуи къащтэ: къэпий, къэп къэс пут тхурытху. МелыӀыч, 469. Хьэжыгъэ путий фӀэкӀа зы унагъуэм хуумыхьэж мазэм хуэзэу, жиӀэу Инал къыдигъэкӀа унафэми йозэгъ умыхьэжу пхъуэжмэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 633–634.
И II (2). междом. ЩӀэгъэхуэбжьэныгъэ къегъэлъагъуэ. Е гъуэгу мыгъуэм ежьэу тӀысыжын, и! Хъуэпсэгъуэ нур, 116. [Чачэ Нахъуэ жреӀэ:] Догуэ, щхьэ къыбгурымыӀуэрэ уэ цырибоныншэу уӀэзэ зэрымыхъур, и? Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 505.
И III (10). Урысыбзэ зэзыпх союзщ. Угрюм и одинок Грозой оторванный листок… «Нэщхъейуэ изакъуэу уафэгъуагъуэ уэшхым къыпиуда тхьэмпэр…» Хъуэпсэгъуэ нур, 607–608. [Дэфэрэдж:] ХьэтӀрэмтӀыгу си нэр къыхуикӀ щыхъуар еджэн къыщӀэздзэу урысыбзэ тӀэкӀуи зэзгъэщӀа нэужькӀэщ, сыту жыӀэт: зэгуэр сымыщӀэххэу Пушкин итхам ящыщу усэ срихьэлӀащ, мыбы хуэдэу: «Не в набегах отбивать коней с ногайскими быками, и с боя взятыми рабами суда в Анапе нагружать». «ЗекӀуэхэракъым шыхэмрэ нэгъуей гуухэмрэ къащытепхынур, зэзауэм гъэр щыпщӀахэр Анапэ деж кхъухьхэм ярыз щыпщӀынур». Си анэм иӀуэтэжу зэхэсхамрэ Пушкин зи гугъу ищӀымрэ зэзгъапщэмэ, зым и гум адрейр къипсэлъыкӀа къысфӀэщӀырт, сфӀэтелъыджащэу. Лъапсэ, 6–7.