зэхэтӀысхьэн
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(зэхотӀысхьэ)
1. Зыкъом хъууэ зэгъусэу, гупу тӀысын.
русесть вместе, группой (о людях); сгрудиться, лечь вместе (напр. об овцах)
Хьэмид {лӀыхэм} нэӀуасэ яхуэхъуа нэужьым, тхури зэхэтӀысхьэри Ӏуэхум ирипсалъэу хуежьащ. Д. М. Бжэныхъуэм и бжэнхэр зэхэтӀысхьауэ загъэпсэхурт, езы бжэныхъуэри ажэ щысым и жьакӀэ жьауэм жейуэ щӀэлът. Дыщэ кӀ. Хьэхэр мэл зэхэтӀысхьахэм я хъуреягъкӀэ кърагъэтӀысэкӀа нэужь, аузым ипщэкӀи ищхъэрэкӀи мафӀэ къыщызэщӀонэ. Ш. А.
2. Я щӀапӀэхэр зэгъунэгъуу (зы хьэблэу) унагъуэ-унагъуэу тӀысын.
рупоселиться в одном месте (о многих)
3. Зэхэгуа хъун, зэщытӀысхьэн.
рууплотниться (о какой-л. массе, лежащей кучей)
Гъатхэм нэс губгъуэм ита мэкъу пыпхъуэр зэхэтӀысхьэри лъахъшэ хъуащ.
Kitapta geçtiği hali
зэхэтӀысхьэн (зэхотӀысхьэ) неперех. гл. 1. сесть вместе, группой (о людях); сгрудиться, лечь вместе (напр. об овцах) / Зыкъом хъууэ зэгъусэу, гупу тӀысын. Хьэмид {лӀыхэм} нэӀуасэ яхуэхъуа нэужьым, тхури зэхэтӀысхьэри Ӏуэхум ирипсалъэу хуежьащ. Д. М. Бжэныхъуэм и бжэнхэр зэхэтӀысхьауэ загъэпсэхурт, езы бжэныхъуэри ажэ щысым и жьакӀэ жьауэм жейуэ щӀэлът. Дыщэ кӀ. Хьэхэр мэл зэхэтӀысхьахэм я хъуреягъкӀэ кърагъэтӀысэкӀа нэужь, аузым ипщэкӀи ищхъэрэкӀи мафӀэ къыщызэщӀонэ. Ш. А. 2. поселиться в одном месте (о многих) / Я щӀапӀэхэр зэгъунэгъуу (зы хьэблэу) унагъуэ-унагъуэу тӀысын. 3. к.-з. уплотниться (о какой-л. массе, лежащей кучей) / Зэхэгуа хъун, зэщытӀысхьэн. Гъатхэм нэс губгъуэм ита мэкъу пыпхъуэр зэхэтӀысхьэри лъахъшэ хъуащ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(зэхотӀысхьэ)
1. Зыкъом хъууэ, гупу тӀысын, зэхуэсын.
Япэм щӀалэр балигъ хъуамэ, нэхъыжьхэр зэхэтӀысхьэрти, зэгурыӀуэрт мо лъэпкъым я щылъхущ къегъэшэн хуейр, жаӀэрти.— Лъапсэ, 65
+2 örnek
Къуажэ Советым Нахъуэ, Астемыр, Къазджэрий, Исхьэкъ, Ахья сымэ щызэхэтӀысхьауэ зэхэсщ, пщэдей зэхэтыну зэӀущӀэм щыжаӀэнумкӀэ зэчэнджэщу.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 645
Красноармеецхэм, зэхэтӀысхьэрэ уэршэрмэ, яхуэмыухыу ягъэщӀагъуэр сыт?— Нал къута, 234
2. Ефэн-ешхэн щхьэкӀэ зэбгъэдэтӀысхьэн.
Езы Мэмэт-щӀакъуэри кӀуэжыну арат зыхуейр, ауэ гуп зэхэтӀысхьэну пӀэцӀеижым ар яхэмысу дауэ хъунт, тхьэмадэу яӀэр арат.— Лъапсэ, 77
+2 örnek
Ныпыр къытлъысащ, ди гъунэгъум датекӀуащ жаӀэнти, хьэгъуэлӀыгъуэшхуэ ящӀынт, хьэгъуэлӀыгъуэм кърихьэлӀэу хьэщӀэшхуэри къашэнти, ар я гъусэу щакӀуэ кӀуэнти, ХъынцӀэл егъэзыпӀэм дихуауэ дэт кхъуэпӀащэр, зыми имылъагъуу, къакӀэщӀиутӀыпщхьэурэ, къаукӀмэ, хьэщӀэм къиукӀа хуэдэу къыфӀагъэщӀрэ абы и саулыкъукӀэ аргуэру зэхэтӀысхьэрэ я бзэгум ӀэфӀ къытемынэжыхукӀэ зыр зым щытхъуу хъуэхъу бэлыхьхэр жаӀэу.— Лъапсэ, 78
ЛӀы хуэдэлӀхэр зэхэтӀысхьэм, ЖьантӀэм яшэ зи щхьэ тхъуар, ЛӀыгъэр мыщӀэу щагъэдахэм Ӏущыныгъэрщ дыщэ хъуар.— МыщӀэр дыщэм дощӀэращӀэ. «Батырыбжьэ», 149
Kitapta geçtiği hali
ЗЭХЭТӀЫСХЬЭН (зэхотӀысхьэ) лъэмыӀ. (9). 1. (6). Зыкъом хъууэ, гупу тӀысын, зэхуэсын. Япэм щӀалэр балигъ хъуамэ, нэхъыжьхэр зэхэтӀысхьэрти, зэгурыӀуэрт мо лъэпкъым я щылъхущ къегъэшэн хуейр, жаӀэрти. Лъапсэ, 65. Къуажэ Советым Нахъуэ, Астемыр, Къазджэрий, Исхьэкъ, Ахья сымэ щызэхэтӀысхьауэ зэхэсщ, пщэдей зэхэтыну зэӀущӀэм щыжаӀэнумкӀэ зэчэнджэщу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 645. Красноармеецхэм, зэхэтӀысхьэрэ уэршэрмэ, яхуэмыухыу ягъэщӀагъуэр сыт? Нал къута, 234. 2. (3). Ефэн-ешхэн щхьэкӀэ зэбгъэдэтӀысхьэн. Езы Мэмэт-щӀакъуэри кӀуэжыну арат зыхуейр, ауэ гуп зэхэтӀысхьэну пӀэцӀеижым ар яхэмысу дауэ хъунт, тхьэмадэу яӀэр арат. Лъапсэ, 77. Ныпыр къытлъысащ, ди гъунэгъум датекӀуащ жаӀэнти, хьэгъуэлӀыгъуэшхуэ ящӀынт, хьэгъуэлӀыгъуэм кърихьэлӀэу хьэщӀэшхуэри къашэнти, ар я гъусэу щакӀуэ кӀуэнти, ХъынцӀэл егъэзыпӀэм дихуауэ дэт кхъуэпӀащэр, зыми имылъагъуу, къакӀэщӀиутӀыпщхьэурэ, къаукӀмэ, хьэщӀэм къиукӀа хуэдэу къыфӀагъэщӀрэ абы и саулыкъукӀэ аргуэру зэхэтӀысхьэрэ я бзэгум ӀэфӀ къытемынэжыхукӀэ зыр зым щытхъуу хъуэхъу бэлыхьхэр жаӀэу. Лъапсэ, 78. ЛӀы хуэдэлӀхэр зэхэтӀысхьэм, ЖьантӀэм яшэ зи щхьэ тхъуар, ЛӀыгъэр мыщӀэу щагъэдахэм Ӏущыныгъэрщ дыщэ хъуар. МыщӀэр дыщэм дощӀэращӀэ. «Батырыбжьэ», 149.