захуэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
зафэ/захуэ; ÂDİL
захуэ/зафэ; ÂDİL
зафэ/захуэ, (Абз. ЗАХУЭ); DOĞRU ( düzgün, dürüst)
зафэ/захуэ, цахьшӀэгъу/дзыхьщӀэгъу, ЗЭПӀЭЗЭРЫТ DÜRÜST
запкъэ/захуэ, (Абз. ЗАХУЭ); DÜZ (~ yol/çubuk)
зэпэш/зэпэщ, зэгъэпэшыгъ/зэгъэпэща, зэгъэфагъэ, зафэ/захуэ, (Абз. ЗАХУЭ), ХАБЗЭМ ТЕТ(эу)/ТЕТ(у); DÜZENLİ
ХЬЭКЪ, ТХЬЭ, зафэ/захуэ, шъыпкъэ/ пэж; HAK
захуэ/зафэ, шъыпкъэ/пэж, ХЬЭКЪ; HAK (doğru, gerçek)
зафэ/захуэ, шъыпкъэ/пэж, ХЬЭКЪ; HAK (hakikat, doğru)
пэж/шъыпкъэ, зафэ/захуэ, ХЬЭКЪ; HAK (hakikat, doğru)
шъыпкъэ/пэж, зафэ/захуэ, ХЬЭКЪ; HAK (hakikat, doğru)
зафэ/захуэ, хые/хей, (Абз. ЗАХУЭ); HAKLI
захуэ/зафэ, хые/хей; HAKLI
хей/хые, зафэ/захуэ; HAKLI
хые/хей, зафэ/захуэ; HAKLI (suçsuz)
захуэ → запкъэ; DÜZ (~ yol/~çubuk)
захуэ → зафэ; DOĞRU (düzgün, dürüst)
Bu sonuç kitaptaki 17 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Къуаншэбыншэу щымыт, нашэкъашэ зимыӀэ, занщӀэ; къуаншэм и антонимщ.
рупрямой, без изгибов
Гъуэгу захуэ.
+1 örnek
{Максим Максимыч:} - Иджыпстуи си нэгу щӀэтщ а шым и теплъэр: вындым хуэдэу, къарабзэт, и лъакъуэхэр псыгъуэ захуэ зэкӀужт.— Ӏуащхьэмахуэ
2. КъуакӀэбгыкӀэ, кумблъэмб, быркъуэшыркъуэ зимыӀэу, зэфэзэщу зэхуэдэу щыт; джафэ.
руровный, гладкий (о плоскости)
ЩӀы захуэ.
3. Хей, къуаншагъэ зымылэжьа, бзаджагъэ зезымыхьэ; къуаншэ псалъэм и антонимщ.
руневиновный
Захуэри къуаншэри зэхэкӀауэ, Долэт сымэ мысэу къанэри, хейр хэкӀащ.— КӀыщокъуэ Алим
+1 örnek
Захуэм хабзэр и телъхьэщ.— Псалъэжьхэр
4. Пэжым, тэмэмым тету псалъэ, гупсысэ, Ӏуэху зезыхьэ; пэжым и телъхьэ.
руправый, справедливый (поступающий справедливо)
ЛӀым и псалъэр иухри щикӀуэтыжым, нэгъуэщӀ зы къыдэкӀри: - Увыжыкъуэ захуэщ, хьэкъым тету псэлъащ: - .. Ӏуэхум ней-нэфӀ хэмыхьэу зехьэн хуейщ, - жиӀащ. Зэзэмызэ Щамил и щхьхэр ищӀырт "захуэщ жыпӀэр, пэжщ, си Мюрид" къригъэкӀ щӀыкӀэу.— Шортэн Аскэрбий
5. Тэмэм, пэж, Ӏуэху захуэ.
руправый, справедливый (основанный на справедливости)
Псалъэ захуэ. Унафэ захуэ.
Bu maddedeki ifadeler (1)
гъуэгу захуэ теувэн
руЗахуэм тету справедливо.
ЦӀыхум захуэм тету уадэлажьэмэ, пхузэфӀэмыкӀын щыӀэкъым.— Къашыргъэ ХьэпащӀэ
Еплъ: гъуэгу. захуэм тету
Kitapta geçtiği hali
захуэ 1. прямой, без изгибов / Къуаншэбыншэу щымыт, нашэкъашэ зимыӀэ, занщӀэ; къуаншэм и антонимщ. Гъуэгу захуэ. * {Максим Максимыч:} - Иджыпстуи си нэгу щӀэтщ а шым и теплъэр: вындым хуэдэу, къарабзэт, и лъакъуэхэр псыгъуэ захуэ зэкӀужт. Ӏуащхь. 2. ровный, гладкий (о плоскости) / КъуакӀэбгыкӀэ, кумблъэмб, быркъуэшыркъуэ зимыӀэу, зэфэзэщу зэхуэдэу щыт; джафэ. ЩӀы захуэ. 3. переносное невиновный / Хей, къуаншагъэ зымылэжьа, бзаджагъэ зезымыхьэ; къуаншэ псалъэм и антонимщ. * Захуэри къуаншэри зэхэкӀауэ, Долэт сымэ мысэу къанэри, хейр хэкӀащ. КӀ. А. Захуэм хабзэр и телъхьэщ. (погов.) 4. переносное правый, справедливый (поступающий справедливо) / Пэжым, тэмэмым тету псалъэ, гупсысэ, Ӏуэху зезыхьэ; пэжым и телъхьэ. * ЛӀым и псалъэр иухри щикӀуэтыжым, нэгъуэщӀ зы къыдэкӀри: - Увыжыкъуэ захуэщ, хьэкъым тету псэлъащ: - .. Ӏуэхум ней-нэфӀ хэмыхьэу зехьэн хуейщ, - жиӀащ. Зэзэмызэ Щамил и щхьхэр ищӀырт "захуэщ жыпӀэр, пэжщ, си Мюрид" къригъэкӀ щӀыкӀэу. Ш. А. 5. правый, справедливый (основанный на справедливости) / Тэмэм, пэж, Ӏуэху захуэ. Псалъэ захуэ. Унафэ захуэ. Гъуэгу захуэ теувэн см. гъуэгу. Захуэм тету справедливо. * ЦӀыхум захуэм тету уадэлажьэмэ, пхузэфӀэмыкӀын щыӀэкъым. Къ. Хь.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. ЗанщӀэ, къуаншэбыншэу щымыт.
Жьыбгъэм къуаншагъэу зэрихьэр Жыг захуэр къуаншэу зэригъэкӀырщ.— Жыг къэкӀагъащӀэр занщӀабзэщ. «Батырыбжьэ», 23
2. Быркъуэшыркъуэу щымыт, кумблӀэмб зимыӀэ.
Бгы лъабжьэ дыдэу щӀы захуэм Турбинэ ину щытщӀахэм Псыр метр щэщӀкӀэ къохуэхыр, Хуабжьу къарукӀэ жьэхохуэр.— Кавказым и уэрэд. «Бгы лъапэхэм деж», 98
3. Хей, къуаншагъэ зымылэжь.
Щыкъуэншари щызэхуари зэригъэпщэжри къыгурыӀуащ Инал жиӀэм пэж куэд зэрыхэлъыр [Къазджэрий].— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 662
+2 örnek
Захуэр аркъым, фымыпӀащӀэ, Мы пшэ сӀыгъыр дэнэ щӀыпӀэ КъикӀыу щытми ар зэвгъащӀэ – ЖиӀэу щхъуэжьыр пшэм хощыпэ.— Бгы собранэ. «Партыр ди пашэу», 81
Уэ ущхьитӀу умызахуэм, зы щхьэ фӀэкӀи сэ симыӀэ.— Ӏуащхьэмахуэ. «Мывэ хуабэ», 279
4. Тэмэм, пэж.
– ЗэӀыхьакъэ Ӏуащхьэмахуэ, - ЖаӀэу псоми ягъэщӀагъуэ, – Ар къезэгърэ, ар Ӏуэху захуэ?— Бгы собранэ. «Партыр ди пашэу», 78
+1 örnek
[Сэид:] Ӏуэху захуэр Алыхьми едэ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 512
Kitapta geçtiği hali
ЗАХУЭ (36). плъыф. 1. (1). ЗанщӀэ, къуаншэбыншэу щымыт. Жьыбгъэм къуаншагъэу зэрихьэр Жыг захуэр къуаншэу зэригъэкӀырщ. Жыг къэкӀагъащӀэр занщӀабзэщ. «Батырыбжьэ», 23. 2. (2). Быркъуэшыркъуэу щымыт, кумблӀэмб зимыӀэ. Бгы лъабжьэ дыдэу щӀы захуэм Турбинэ ину щытщӀахэм Псыр метр щэщӀкӀэ къохуэхыр, Хуабжьу къарукӀэ жьэхохуэр. Кавказым и уэрэд. «Бгы лъапэхэм деж», 98. 3. (11). Хей, къуаншагъэ зымылэжь. Щыкъуэншари щызэхуари зэригъэпщэжри къыгурыӀуащ Инал жиӀэм пэж куэд зэрыхэлъыр [Къазджэрий]. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 662. Захуэр аркъым, фымыпӀащӀэ, Мы пшэ сӀыгъыр дэнэ щӀыпӀэ КъикӀыу щытми ар зэвгъащӀэ – ЖиӀэу щхъуэжьыр пшэм хощыпэ. Бгы собранэ. «Партыр ди пашэу», 81. Уэ ущхьитӀу умызахуэм, зы щхьэ фӀэкӀи сэ симыӀэ. Ӏуащхьэмахуэ. «Мывэ хуабэ», 279. 4. (22). Тэмэм, пэж. – ЗэӀыхьакъэ Ӏуащхьэмахуэ, - ЖаӀэу псоми ягъэщӀагъуэ, – Ар къезэгърэ, ар Ӏуэху захуэ? Бгы собранэ. «Партыр ди пашэу», 78. [Сэид:] Ӏуэху захуэр Алыхьми едэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 512.