жэщ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
жэщ/чэщы; GECE
чэщы/жэщ; GECE
Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
руночь; жэщ щыӀэн ночевать где-л. жэщ щыгъэкӀуэн провести ночь, заночевать где-л.
Bu maddedeki ifadeler (15)
жэщ мэкъуауэ
руработа, выполняемая в неурочное время
[фи] жэщ фӀы ухъу!
руспокойной ночи!
жэщ хъун
рустемнеть
жэщ щӀын
рузапоздниться. ЩӀалэм къикӀухьурэ жэщ ищӀащ.
11 ifade daha
жэщибл-махуибл
русемь дней и семь ночей
жэщи махуи
руднём и ночью.
Борэ къафэмэ, жэщи махуи семызэшу сеплъыфынщ. Акъ. З.
жэщым кӀэричын
рустать короче (о ночном времени)
жэщым кӀэрыхун
ру= глубокой ночью
жэщым кӀэричын жэщыр хэкӀуэтауэ
мыжэщрэ мымахуэу
руне вовремя
жэщ бзу
Жэщым къэзылъэтыхь бзу.
рувыпь
жэщ ныкъуэ
Жэщым ику, ибг.
руполночь
жэщ ныкъуэм куэдкӀэ фӀэкӀауэ далеко за полночь
жэщ плъыр
Жэщ хъумакӀуэ, жэщ къэрэгъул.
руночной сторож
Муратрэ Жэмалрэ зэплъыжащ, Зинэ укӀытэри абыхэм я къуагъым зыкъуигъэпщкӀухьащ, ауэ жэщ плъырым псори сэтей къищӀащ. Къ. Хь.
жэщ пыӀэ
ПӀэм щыхэлъкӀэ е унэм щыщӀэскӀэ ящхьэрыгъ пыӀэ.
руночной колпак, ночная шапочка
ЛӀыжьым жэщ пыӀэ щхьэрыгъщ.
жэщ Ӏус
Пщыхьэщхьэшхэу яшхын ерыскъы.
рупища, предназначенная на ужин
жэщ Ӏусыпхъэ
Зы жэщ Ӏус къызыхэкӀын ерыскъыпхъэ; зы жэщкӀэ яшхын Ӏусыпхъэ.
рупродукты для приготовления пищи на один ужин; фураж на одну ночь
Хъуэжэ и быныр жэщ Ӏусыпхъэ ямыӀэу къыщӀэнат. Фольк.
Kitapta geçtiği hali
жэщ ночь; жэщ щыӀэн ночевать где-л. жэщ щыгъэкӀуэн провести ночь, заночевать где-л. жэщ мэкъуауэ работа, выполняемая в неурочное время [фи] жэщ фӀы ухъу! спокойной ночи! жэщ хъун стемнеть жэщ щӀын запоздниться. ЩӀалэм къикӀухьурэ жэщ ищӀащ. жэщибл-махуибл семь дней и семь ночей жэщи махуи днём и ночью. Борэ къафэмэ, жэщи махуи семызэшу сеплъыфынщ. Акъ. З. жэщым кӀэричын стать короче (о ночном времени) жэщым кӀэрыхун = жэщым кӀэричын жэщыр хэкӀуэтауэ глубокой ночью мыжэщрэ мымахуэу не вовремя жэщ бзу выпь / Жэщым къэзылъэтыхь бзу. жэщ ныкъуэ полночь / Жэщым ику, ибг. жэщ ныкъуэм куэдкӀэ фӀэкӀауэ далеко за полночь жэщ плъыр ночной сторож / Жэщ хъумакӀуэ, жэщ къэрэгъул. Муратрэ Жэмалрэ зэплъыжащ, Зинэ укӀытэри абыхэм я къуагъым зыкъуигъэпщкӀухьащ, ауэ жэщ плъырым псори сэтей къищӀащ. Къ. Хь. жэщ пыӀэ ночной колпак, ночная шапочка / ПӀэм щыхэлъкӀэ е унэм щыщӀэскӀэ ящхьэрыгъ пыӀэ. ЛӀыжьым жэщ пыӀэ щхьэрыгъщ. жэщ Ӏус пища, предназначенная на ужин / Пщыхьэщхьэшхэу яшхын ерыскъы. жэщ Ӏусыпхъэ продукты для приготовления пищи на один ужин; фураж на одну ночь / Зы жэщ Ӏус къызыхэкӀын ерыскъыпхъэ; зы жэщкӀэ яшхын Ӏусыпхъэ. Хъуэжэ и быныр жэщ Ӏусыпхъэ ямыӀэу къыщӀэнат. Фольк.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Пшапэ зэхэуэгъуэмрэ пщэдджыжь нэхущымрэ я зэхуаку дэлъ зэман.
Уеблэмэ, зэгуэр Адыгейм и дыщым кӀуэжу, мафӀэгум къыкӀэрыхуауэ, Астемыррэ Думэсарэрэ Армавир жэщ дэсати, театрым кӀуэуи спектакль щилъэгъуауэ жиӀэрт.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 639
+2 örnek
Хэт и лъэкӀри зэфӀэкӀауэ, Гъэ зыбжани мис дэкӀауэ, ЛӀыгъэ щӀэным игу хуэныкъуэу, Ини хъуауэ Елбэздыкъуэ, Губгъуэм и шыр щыхигъэпщу Мис егъакӀуэ гъатхэ жэщыр, ЩӀалэр куэду мэгупсысэр, Зэплъым и нэр нытоплъызэ. «— Елбэздыкъуэ, 7
ИкӀэм-икӀэжым зэгурыӀуащ, тхьэмахуэм зэ – мэрем махуэм – [Исуф] унэм къыщӀыхьэжрэ зигъэпскӀыну хуиту, шхын пщтыр ишхыу, джанэ-гъуэншэдж щӀагъщӀэлъ ихъужрэ пӀэ къабзэм зы жэщ хэлъыну.— Лэчымэ, 397
Deyimler (4)
жэщ къытехъуэн
И Ӏуэхур имыухыу е здэкӀуэм нэмысу кӀыфӀ хъун.
Али-бей и кхъухьыр Истамбыли, Щами, Мысырми – здынэмыс щыӀэтэкъым, жэщ къытехъуамэ, вагъуэм еплъурэ кхъухьыр здэкӀуэн хуеймкӀэ игъакӀуэрт.— Лъапсэ, 40
+1 örnek
Сэ жэщ егъащӀэм къыстехъуакъым, Сэ къызэхъуапсэм ар лърес.— Уэрэдибл. «Дамыгъэ», 215
жэщ - махуиблкӀэ
Жэщу блы, махуэу блы.
Жэщ – махуиблкӀэ ар къэкӀуауэ, Гъуэгущхьиблри зэпакӀуауэ, Мис къоушыр а иныжьыр.— Елбэздыкъуэ, 18
жэщи махуи
Жэщми махуэми.
Чопракъыщхьэ жыпӀэнущи – Бахъуэр къырым исщ, къуршыр пхикъутыкӀыу, жэщи махуи мылым езауэу итщ – километрий къурш защӀэу пхыкъутыкӀыныр Ӏуэху цӀыкӀу?— Нал къута, 253
+1 örnek
Езэш жыхуаӀэри ищӀэркъым, жэщи махуи уанэгум ису къикӀухьыфынт, щышхэри щыжейри цӀыхум ящӀэртэкъым [Жыраслъэн]— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 509
жэщи махуи ямыӀэн
Зэи хущӀэмыхьэн, мыувыӀэн.
[Алыджыкъуэ:] Жылэм къащӀэна мылъкур зэзгъэзахуэу жэщ симыӀэу, махуэ симыӀэу гъуэгужьым сытетынт?— МелыӀыч, 467
Kitapta geçtiği hali
ЖЭЩ (251). Пшапэ зэхэуэгъуэмрэ пщэдджыжь нэхущымрэ я зэхуаку дэлъ зэман. Уеблэмэ, зэгуэр Адыгейм и дыщым кӀуэжу, мафӀэгум къыкӀэрыхуауэ, Астемыррэ Думэсарэрэ Армавир жэщ дэсати, театрым кӀуэуи спектакль щилъэгъуауэ жиӀэрт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 639. Хэт и лъэкӀри зэфӀэкӀауэ, Гъэ зыбжани мис дэкӀауэ, ЛӀыгъэ щӀэным игу хуэныкъуэу, Ини хъуауэ Елбэздыкъуэ, Губгъуэм и шыр щыхигъэпщу Мис егъакӀуэ гъатхэ жэщыр, ЩӀалэр куэду мэгупсысэр, Зэплъым и нэр нытоплъызэ. «Елбэздыкъуэ», 7. ИкӀэм-икӀэжым зэгурыӀуащ, тхьэмахуэм зэ – мэрем махуэм – [Исуф] унэм къыщӀыхьэжрэ зигъэпскӀыну хуиту, шхын пщтыр ишхыу, джанэ-гъуэншэдж щӀагъщӀэлъ ихъужрэ пӀэ къабзэм зы жэщ хэлъыну. Лэчымэ, 397. ◊ Жэщ къытехъуэн (10). И Ӏуэхур имыухыу е здэкӀуэм нэмысу кӀыфӀ хъун. Али-бей и кхъухьыр Истамбыли, Щами, Мысырми – здынэмыс щыӀэтэкъым, жэщ къытехъуамэ, вагъуэм еплъурэ кхъухьыр здэкӀуэн хуеймкӀэ игъакӀуэрт. Лъапсэ, 40. Сэ жэщ егъащӀэм къыстехъуакъым, Сэ къызэхъуапсэм ар лърес. Уэрэдибл. «Дамыгъэ», 215. Жэщ - махуиблкӀэ (3). Жэщу блы, махуэу блы. Жэщ – махуиблкӀэ ар къэкӀуауэ, Гъуэгущхьиблри зэпакӀуауэ, Мис къоушыр а иныжьыр. «Елбэздыкъуэ», 18. Жэщи махуи (25). Жэщми махуэми. Чопракъыщхьэ жыпӀэнущи – Бахъуэр къырым исщ, къуршыр пхикъутыкӀыу, жэщи махуи мылым езауэу итщ – километрий къурш защӀэу пхыкъутыкӀыныр Ӏуэху цӀыкӀу? Нал къута, 253. Езэш жыхуаӀэри ищӀэркъым, жэщи махуи уанэгум ису къикӀухьыфынт, щышхэри щыжейри цӀыхум ящӀэртэкъым [Жыраслъэн]. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 509. Жэщи махуи ямыӀэн (15). Зэи хущӀэмыхьэн, мыувыӀэн. [Алыджыкъуэ:] Жылэм къащӀэна мылъкур зэзгъэзахуэу жэщ симыӀэу, махуэ симыӀэу гъуэгужьым сытетынт? МелыӀыч, 467.