е

Е (йэ), Ӏае/Ӏей, дэи/дей, БЗАДЖЭ, ЦӀАПӀЭ, ХЬАЛЭЧ/ХЬЭЛЭЧ; FENA, ÇİRKİN, KÖTÜ, BERBAT

Е; YA, YA DA, VEYA, YAHUT, VEYAHUT

Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

е I двенадцатая буква кабардино-черкесского алфавита. / Адыгэ алфавитым и епщыкӀутӀанэ хьэрфщ. II зло / Ӏей, бзаджэ. * Сыт тхылъ лӀэужьыгъуэ мыгъуэт а екӀэ дяужь къихьа Гудович зыхуейр. Ш. А. Ем хуэусэр ем догуашэ. (погов.) Е пщӀауэ, фӀы ущымыгугъ. (погов.) Е екӀуэн не заживая, начать гноиться (о ране и т. п.). Ер къикӀын разгореться, разразиться из-за чего-л. -о скандале, ссоре. ЕкӀи фӀыкӀи никак, никоим образом, ни по-плохому, ни по-хорошему. * Иджы пщӀантӀэм удэсшэнущ, ауэ екӀи фӀыкӀи уи шыпхъум уемыплъ, уемыпсалъэ, иныжьым гу зылъевмыгъатэ. фольк. Ери фӀыри зэхищӀыкӀ хъун выйти из детского возраста, повзрослеть (букв. уметь понимать, что зло, что добро). III союз или / Хьэмэ. * Е улӀэн, е улӀын. (погов.) Балъкърэ Тэрчрэ щызэхэуэм ипщэӀуэкӀэ Тэрч Ӏуфэм чэщанэ е азэнджапӀэ куэд Ӏутщ. Н. Ш. IV междом. эх (употребляется при выражении сожаления, досады) / ГущӀэгъу къэзыгъэлъагъуэ псалъэ. * Е Хьэмид тхьэмыщкӀэ, сыту тхьэмыщкӀагъэ абы къылъысар! Хь. С. * - Е зеиншэ тхьэмыщкӀэ цӀыкӀу, -жиӀэри ину гъащ анэр. У. А.

Е I (48). Ӏей, бзаджэ. ФӀырщ дыхьэшхыкӀэ дэзыгъащӀэр, Ерщ цӀыхур гъыуэ дызыгъасэр, ЕгъэджакӀуитӀри къокӀуэр пасэу, Зыр къыкӀэрыхуми зыр гумащӀэщ. ЕгъэджакӀуитӀ. «Мывэ хуабэ», 256. Дэрщ а ешхуэм пэщӀэувэу КӀэщӀ бий гъащӀэр зыщӀыфари, Ди щӀыналъэм и быныфӀу А е бзаджэм текӀуэфари. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 409. Ем ди хъерыр химыгъахъуэу, зы бауапӀи къыдимыту, Хэкум фӀыгъуэ щӀимыгъахъуэу, Джатэ уасэу дыкъилъытэу Тыркум куэдрэ дезэуакъэ, Бийр лъэныкъуэм едгъэзакъэ. Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 51. ◊ Е екӀуэн ( (5). УӀэгъэ с.ху. мыхъужу къэнэн. Шабзэшэ зытехуам шабзэшэр къыщыхачыжкӀэ тхьэм елъэӀуу уэрэд жаӀэрт уӀэгъэр е емыкӀуэн щхьэкӀэ, тхьэгъуш, гъущӀыкӀэ гуэр къахьрэ фӀадзауэ хэт къыщӀыхьэми уадэкӀэ абы емыуэну Ӏэмал имыӀэу. Лъапсэ, 28–29. ЕкӀэ и ужьым ихьэн (12). Къэзэун, текӀуэн мурадкӀэ зыгуэрым пихьэн. Уи ужьым екӀэ бийр къихьауэ Бэлэрыгъамэ, уполъэщ Сихуат кӀуэдыпӀи сыкъелащ… «Батырыбжьэ», 64. ЕкӀи фӀыкӀи (5). ӀейкӀи дахэкӀи. Бекъан екӀи фӀыкӀи зы псалъэ жимыӀэу, и гъусэр уанэгум иригъэтӀысхьэжри къежьэжащ Нал къута, 270. Ер зи кӀапцӀэм итӀысхьэн (2). МыхъумыщӀагъэ къыщыщӀын, и узыншагъэр зэӀыхьэн. [Дисэ Арапым жреӀэ:] Си гуэгуш анэр щӀэбукӀар сыт, ер зи кӀапцӀэм итӀысхьэн? Хъуэпсэгъуэ нур, 103. Ер зи махуэ (6). ТхьэмыщкӀэгъуэ къызылъыса Къох шу гуэри бгы дыгъапӀэм, Йоплъыр жылэу ер зи махуэм. «Тисей», 486. ☐ Ер вы бжьакъуэм къокӀ (2). Зы мыхьэнэншэм къайгъэ къыхэкӀынкӀэ хъунущ, жыхуиӀэщ. Мы псалъэжьыр къытехъукӀащ гъащӀэм къыщыхъуа Ӏуэхум: Зым я гуур адрейм я жэмым зэрепыджам щхьэкӀэ, лъэпкъитӀ зэпэщӀэувэри зэман кӀыхькӀэ зэбияуэ щытащ. АрщхьэкӀэ зэгуэр, ер вы бжьакъуэм къокӀ жыхуаӀэр арати, хьэпарий зэпаубыдри Кургъуокъуэ и гъунэгъур фочкӀэ еуэри иукӀащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 202.

Е II (547). союз. Хьэмэ(рэ) Жыраслъэн и цӀэ ираӀуамэ, зэныкъуэкъур нэхъыбэж хъурт, дапщэщ къаубыдыну Жыраслъэн е къаубыдыну уи гугъэххэ, жаӀэрти. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 547. [Алыджыкъуэ:] Фызыжь е лӀыжь матэкӀэ нартыху къахьмэ, сэ щхьэлым и щхьэмкӀэ дэсхьеин хуей хъурт, къэзыхьам къехьэлъэкӀмэ. МелыӀыч, 468. Дыгъэр кӀащхъэ хъурэ фызхэр мафӀэхьэ сыт кӀуауэ зэхуэзэмэ, зэпсалъэрт, бжыхьыр я кум дэту, щхьэж и гузэвэгъуэ тепсэлъыхьу е хъыбар зэхахар зэхуаӀуатэу Хъуэпсэгъуэ нур, 271.

Е III (8). междом. ЩӀэгъэхуабжьэныгъэ, гъэщӀэгъуэныгъэ хэлъу къагъэсэбэп псалъэ. Е зиунагъуэрэ, жи, сыту бланэ мыр, – жаӀэу Ӏэюб и къарур зылъагъум ягъэщӀагъуэрт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 589. Е напэ зимыӀэ! – къызэщӀэплъащ Апчарэ. Нал къута, 68.